Wat is een victoriaans sieraad waard?

Speciale technieken en zeldzame materialen

Cannetille (fijn goudfiligraan waarbij dun gouddraad in spiralen en rozetten wordt opgebouwd) en pinchbeck (een goudkleurige messinglegering die vóór de 15kt-eisen werd gebruikt) zijn tegenwoordig gewild als eerlijk periodemateriaal en hebben eigen verzamelaars. Vroege pinchbeck (voor 1850) is verzamelbaar en wordt regelmatig verhandeld voor twee- tot vierhonderd euro voor mooie stukken.

Dateren zonder duidelijke merken

Niet elk victoriaans stuk is gemerkt. Datering gebeurt dan aan de hand van sluiting, sluithaakjes, achterkant-afwerking, patina, steenzetting en type schroefdraad. Een specialist herkent bijvoorbeeld C-clasp broches (vroeg) versus trombone-sluiting (laat), of het verschil tussen een handgemaakte pin-en-catch en een machinaal geproduceerde. Ook de kleur van het goud helpt: 15kt is warmer geel dan 9kt.

Wat de prijs omhoog of omlaag haalt

Victoriaans werk beslaat zestig jaar en drie heel verschillende smaken. Juist daardoor lopen prijzen binnen dezelfde categorie sterk uiteen. Dit zijn de vijf punten die een taxateur het snelst laat schuiven.

Zo herken je een goed exemplaar

Begin bij de sluiting. Een victoriaanse broche heeft doorgaans een lange naald die duidelijk voorbij de rand van het stuk uitsteekt, en een simpele C-haak zonder veiligheidsvergrendeling. Een korte naald met een moderne draaisluiting betekent dat de sluiting is vervangen, of dat het stuk jonger is dan het lijkt.

Kijk vervolgens naar het handwerk aan de achterkant. Gravures zijn met de burijn gesneden en hebben een scherpe, iets onregelmatige V-doorsnede; gegoten imitatie daarvan is rond en slap. Bij gefiligraneerd of gefondeerd zilverwerk hoor je bij goed werk de draadjes afzonderlijk te kunnen volgen.

Test het gewicht en de klank in de hand. Massief goud voelt zwaarder dan het eruitziet en heeft een korte, doffe klank als je er zachtjes met een nagel tegenaan tikt. Let ten slotte op slijtage die logisch is: een broche slijt aan de naaldzijde, een ring aan de onderkant van de band. Slijtage die overal even veel of juist nergens zit, is een signaal om beter te kijken.

Drie voorbeelden ter illustratie

Dateren aan de hand van Britse hallmarks

Britse victoriaanse stukken dragen vaak een complete hallmark: een gehalteteken, een stadsteken en een jaarletter. Die combinatie dateert een sieraad tot op het jaar nauwkeurig, en dat is voor een taxatie goud waard. Het stadsteken herken je aan een luipaardkop voor Londen, een anker voor Birmingham, een kroon voor Sheffield en een kasteel voor Edinburgh.

De jaarletter is het lastigste onderdeel, omdat elk kantoor zijn eigen alfabetreeksen gebruikte met wisselende lettertypes en schildvormen. Fotografeer de stempel scherp en vergroot hem; de vorm van het schild eromheen bepaalt in welke reeks je moet zoeken. Nederlandse stukken uit dezelfde jaren dragen een leeuwtje met een gehaltecijfer en, bij grotere werken, een jaarletter.

Ontbreken de merken helemaal, dan hoeft dat geen alarmsignaal te zijn: veel klein continentaal werk werd niet gekeurd. Dan val je terug op de sluiting, de gebruikte stenen en de constructie. Een stuk dat op al die punten consistent victoriaans is, wordt ook zonder stempels als zodanig getaxeerd, alleen met een iets bredere marge.