VintageSieraden.nlKennis · herkomst · waarde
Verdiepingsgids · Duitsland, Oostenrijk en overige stelsels
Duitsland, Oostenrijk & verder

Duitse, Oostenrijkse en overige keurmerken

Door de redactie · Vakinhoudelijk getoetst · Bijgewerkt juli 2026

Naast Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kom je op vintage werk regelmatig keurtekens tegen uit andere Europese stelsels — en soms uit landen die helemaal geen verplicht keurstelsel kennen. Deze gids beschrijft de belangrijkste patronen: het Duitse halve-maan-en-kroon-systeem, Oostenrijkse dierkoppen, Zwitserse en Scandinavische stelsels, het Russische kokoshnik-profiel en het bijzondere geval van de Verenigde Staten. We blijven bij algemeen gevestigde kenmerken — voor exacte jaartallen en kantoorlijsten verwijzen we naar de officiële registers.

Naast Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kom je op vintage werk regelmatig keurtekens tegen uit andere Europese stelsels — en soms uit landen die helemaal geen verplicht keurstelsel kennen.
Duitsland, Oostenrijk & verder
Schematisch

Waar ziet zo'n stempel eruit als

Generieke lijnillustraties van stempeltypen — schematische vormen ter oriëntatie, uitdrukkelijk geen exacte kopieën van officiële keurtekens of van bestaande meestertekens.

Waarborgteken in schild (schematisch)
Gehalteteken (schematisch)

Duitsland: halve maan, kroon en rijksteken

Op basis van de rijkswet van 1884 kent Duitsland vanaf 1888 een verplicht figuratief rijksteken voor edelmetaal. Voor zilver is dat de combinatie van halve maan en keizerskroon (Halbmond & Krone), altijd samen ingeslagen en meestal gecombineerd met een gehaltegetal in duizendsten. Gebruikelijke Duitse zilvergehaltes zijn 800, 835, 900 en 925. Voor goud voert dezelfde wet een rijkskroon in een zonneteken in, eveneens gecombineerd met het gehalte in duizendsten (bijvoorbeeld 585 of 750) en een firmateken of maker's mark. Op Duitse gouden horlogekasten bleef dit rijksteken tot 1976 verplicht ingeslagen; nadien werd de plicht opgeheven, maar veel Duitse ateliers slaan de tekens uit traditie nog steeds vrijwillig in.

Duits werk uit de periode vóór 1888 kan wisselend gemerkt zijn; provinciale keuren van de talrijke Duitse staten (Pruisen, Beieren, Saksen, Hessen) verschillen onderling. Deze provinciale tekens zijn een specialisme; raadpleeg voor precieze determinatie een gespecialiseerde bron.

Op basis van de rijkswet van 1884 kent Duitsland vanaf 1888 een verplicht figuratief rijksteken voor edelmetaal.
Duitsland, Oostenrijk & verder

Oostenrijk: dierkopkeuren met de Diana-kop voorop

Oostenrijk voerde in de tweede helft van de negentiende eeuw een systeem van figuratieve dierkopkeuren in. De bekendste is de Diana-kop, in profiel, als zilverkeur; voor goud golden aparte dierkoppen die per gehalte en periode verschilden. Kenmerkend voor het Oostenrijkse systeem is dat een letter binnen het keurteken het keurkantoor aanduidt — een A voor Wenen, met andere letters voor de overige kantoren. Voor de exacte set dierkoppen, gehaltes en kantoorletters is het officiële Oostenrijkse register (of een gespecialiseerde publicatie) de aangewezen bron; laat je bij determinatie niet leiden door lijstjes die stadsattributen aan dieren koppelen — die zijn in de praktijk vaak fout.

Boheems werk (nu Tsjechië) uit de laat-negentiende eeuw is vaak zwak gemerkt of ongestempeld. Voor granaatwerk is het ontbreken van een keur eerder regel dan uitzondering — dun materiaal en gewichten onder de keurgrens.

Duits en Oostenrijks gehaltestempel-detail op flessengroen fluweel — sfeerbeeld, geen determinatievoorbeeld.
Sfeerbeeld — duitsland, oostenrijk & verder

Zwitserland en Scandinavië

Zwitserland kent sinds het einde van de negentiende eeuw een verplicht keurstelsel. De Zwitserse edelmetaalcontrole gebruikt figuratieve keuren die per metaal en periode verschillen; ze zijn vooral bekend van horlogekasten, waar de tekens tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn ingeslagen. Verzin bij determinatie geen vaste koppeling tussen dier en gehalte: de tekens zijn door de tijd heen gewijzigd en de betekenis is periodegebonden. Voor exacte determinatie is het officiële register van de Zwitserse edelmetaalcontrole (Bureau central du contrôle des métaux précieux) de aangewezen bron.

Zweden voert al eeuwen het driekronen-teken op zilver — drie kronen in een driehoekige compositie, gecombineerd met een stadsteken en een jaarletter. Deense zilvermerken (het bekende '3 tårne' of Deense stadsmerk) zijn vergelijkbaar systematisch. Scandinavisch werk uit de twintigste eeuw is vrijwel altijd volledig gemerkt.

Rusland: het kokoshnik-profiel

In 1899 voerde Rusland het kokoshnik-profiel in — het profiel van een vrouwenhoofd met traditionele Russische hoofdtooi — als landelijk gehalteteken. Werk van vóór 1899 draagt dit kokoshnik niet, maar in plaats daarvan stads- en essayeurstekens die per keurkantoor verschillen. In 1908 werd het kokoshnik-ontwerp gewijzigd, zodat werk uit de tsarentijd (tot 1917) grofweg in drie stempelperiodes uiteenvalt: vóór 1899, 1899–1908 en 1908–1917. Naast het kokoshnik verschijnt vrijwel altijd een gehaltegetal in zolotnik, het oude Russische systeem (56 voor 14 karaat goud, 72 voor 18 karaat, 84 voor zilver).

Voor Sovjet- en post-Sovjet werk gelden andere systemen die per periode wisselen. Bij twijfel over een Russisch stuk is een specialistische bron onmisbaar; het aanbod aan reproducties van fabergé-achtig werk is groot en de authentieke stempels zijn goed gedocumenteerd bij grote veilinghuizen en musea.

Verenigde Staten: geen verplicht keurstelsel

De Verenigde Staten kennen — anders dan Europa — geen verplicht overheidskeurstelsel. Amerikaanse fabrikanten zijn alleen gebonden aan de National Gold and Silver Marking Acts, die voorschrijven dat een gehalteaanduiding samen met een makersnaam of geregistreerd merk moet worden ingeslagen. Er is geen assay office, geen jaarletter en geen figuratief waarborg.

Amerikaans werk draagt daarom typisch een gehalte in karaats (14K, 18K), soms met de toevoeging 'PLAT' voor platina of 'STERLING' voor 925 zilver, plus een makersnaam of merkteken. Dat is juridisch voldoende — maar voor verificatie betekent het dat er geen onafhankelijke instantie is die het gehalte gecontroleerd heeft. Voor waardevolle Amerikaanse stukken (Tiffany, Cartier New York, Harry Winston) is een XRF-meting bij een gespecialiseerde juwelier daarom de aangewezen extra stap.

Naslag — overzicht

Tekens in één oogopslag

Land Teken Betekenis
Duitsland Halve maan + kroon Zilverkeur, verplicht vanaf 1888
Duitsland 800 / 835 / 925 Zilvergehalte in duizendsten
Duitsland Rijkskroon in zonneteken Goudkeur, verplicht 1888–1976 (nadien vrijwillig)
Oostenrijk Diana-kop Zilverkeur, late 19e eeuw — met kantoorletter (A = Wenen)
Oostenrijk Overige dierkopkeuren Goud, per gehalte en periode — zie officieel register
Zwitserland Figuratieve edelmetaalkeuren Per metaal en periode — zie officieel register
Zweden Drie kronen Zilverkeur met stads- en jaarletter
Rusland (tsarentijd) Kokoshnik-profiel Verplicht vanaf 1899, gewijzigd 1908; combineert met zolotnik-gehalte
Verenigde Staten 14K / STERLING + makersnaam Geen verplicht waarborg
Officiële bronnen

Externe verwijzingen naar de betreffende assay offices en museale collectiepagina's. Openen in een nieuw tabblad.

Veelgestelde vragen

Wat lezers vaak vragen

Wat betekent halve maan en kroon op mijn zilveren broche?

Dat is het Duitse waarborg voor zilver, in gebruik sinds 1888. Het teken wordt altijd samen ingeslagen met een gehaltegetal in duizendsten (800, 835, 900 of 925) en meestal met een makerteken.

Mijn Amerikaanse sieraad draagt alleen '14K' en een naam — is dat legaal?

Ja. De Verenigde Staten hebben geen verplicht overheidskeurstelsel. Fabrikanten moeten wel een gehalteaanduiding plus een geregistreerde makersnaam of merkteken inslaan. Voor verificatie van het metaal is een XRF-meting bij een juwelier de aangewezen route, aangezien er geen onafhankelijke assay office was.

Hoe herken ik een authentiek Russisch tsarenstuk?

Werk uit de periode 1899–1917 draagt het kokoshnik-profiel (met een gewijzigd ontwerp vanaf 1908) gecombineerd met een zolotnik-gehalte (56 of 72 voor goud, 84 voor zilver). Ouder werk kent geen kokoshnik en draagt in plaats daarvan stads- en essayeurstekens die per keurkantoor verschillen. Reproducties komen veel voor; voor waardevolle stukken is verificatie bij een gespecialiseerde bron of veilinghuis onmisbaar.

Zijn Scandinavische zilvermerken betrouwbaar te dateren?

Ja. Zweden en Denemarken werken met een combinatie van gehalteteken, stadsteken en jaarletter, vergelijkbaar met het Britse systeem. Twintigste-eeuws Scandinavisch werk is vrijwel altijd volledig en correct gemerkt.

Verder lezen

Wil je weten wat je in handen hebt?

Stempels lezen is één, weten wat je precies in handen hebt is twee. Stuur foto's van het stuk én van de stempel; een specialist bekijkt het en adviseert binnen twee werkdagen over een logische vervolgroute.

Vraag gratis advies

Onafhankelijk advies over wat je hebt en je opties — geen verkoopvoorstel, geen officiële taxatie.

Alle verdiepingen
Verdiepingsgids · Nederland
Nederland
Verdiepingsgids · Groot-Brittannië
Verenigd Koninkrijk
Verdiepingsgids · Frankrijk
Frankrijk