Reproducties herkennen — per stijl de concrete verschillen

Van revival-werk in twee betekenissen. Origineel revival is negentiende-eeuws werk dat verwijst naar oudere stijlen — etruskische, Griekse, gothische en renaissance revivals. Deze stukken zijn zélf inmiddels antiek (150 jaar oud), volwaardig verzamelbaar en géén reproducties in de gebruikelijke zin. Een castellani-stijl broche uit 1870 die verwijst naar Etruskisch werk is een authentiek victoriaans stuk.

Latere revival-reproducties — stukken uit de jaren zestig tot vandaag die 'victoriaans' willen ogen — verraden zich op vier punten. Ten eerste: de gietkwaliteit. Origineel victoriaans werk is gedreven, geciseleerd of gesoldeerd uit onderdelen; het reliëf is scherp en de onderkant onregelmatig. Latere reproducties zijn gegoten uit één mal met een egale, matglade onderkant. Ten tweede: de kleur van goud. Victoriaans 15-karaats geel goud (Brits) of 14-karaats Nederlands goud heeft een warme, ietwat rossige tint; naoorlogse legeringen zijn kouder en lichter.

Ten derde: de stempels. Britse victoriaanse broches dragen een compleet hallmark (gehalteteken, assay office, jaarletter, sponsor). Ontbreekt één van de vier, of staan de tekens los van elkaar op onlogische plekken, dan is het stempel achteraf aangebracht of ontbreekt hij helemaal. Ten vierde: de sluiting. Een 'victoriaanse' broche met roll-over safety catch of karabijnhaak is later — zie de dateringsgids sluitingen.

De meest actief gereproduceerde stijl in de huidige markt is art deco: de geometrische, kalender-gefacetteerde ringen met baguettes en side stones. De reden is commercieel — ze verkopen goed als 'vintage verlovingsring' — en creatief niet moeilijk te imiteren.

Het onderscheid met een origineel art-deco periodestuk (1920 tot 1935) zit op drie punten. De middensteen: een écht art-deco stuk uit '1925' bevat een old european of transitional cut. Een moderne briljant in een 'deco-zetting' is ofwel een latere reset (steen vervangen) ofwel een reproductie. De facetgeometrie verraadt de eeuw — zie de slijpselgids.

De side stones: originele deco-baguettes zijn licht onregelmatig, met soms een minieme scheefheid en niet altijd perfect gelijke maten. Moderne gekalibreerde baguettes zijn perfect symmetrisch, alle exact identiek in maat. Een 'deco' ring met acht identieke baguettes is bijna zeker recent.

De stempels: Franse art-deco werk draagt de adelaarskop van na 1838. Amerikaans deco-werk draagt 'PLAT' of 'PLATINUM'. Modern 'deco stijl'-werk uit India, Turkije of Thailand draagt vaak alleen '750' of '950' zonder herkomstteken. Een 'art deco' ring zonder duidelijk landsteken en zonder maker-mark is verdacht — periodestukken uit erkende ateliers dragen bijna altijd beide.

Camees zijn er in drie hoofdmaterialen: schelp (helm shell, cornelian shell), lavasteen en agaat. Alle drie zijn authentiek natuurlijk materiaal en werden vanaf de achttiende tot in de twintigste eeuw handmatig gesneden. In de jaren zestig en zeventig zijn massaal kunststof camees geproduceerd — polymeer of hard plastic — die op het eerste gezicht identiek ogen aan schelp.

Herken kunststof aan drie tekens. Temperatuur: leg de camee even tegen je wang. Schelp voelt koel en blijft koel; kunststof voelt bij aanraking al snel lauw en past zich aan de huidtemperatuur aan. Doorlicht: hou een schelpcamee tegen fel licht — je ziet lichte doorschijn en soms een fijne groeilijn (de oorspronkelijke schelplaag). Kunststof is ofwel volledig ondoorschijnend, ofwel egaal doorschijnend zonder groeilijn.

Snijkwaliteit: bij een handgesneden schelpcamee zie je in de fijne details (haar, oogleden, drapering) minieme messporen en oneffenheden. Bij een gegoten kunststof camee is elke plooi identiek en verticaal glad — het is uit een mal en niet uit een blok gesneden. Onder een loep is dat verschil binnen seconden zichtbaar.

Achtergrond en zetting geven een extra hint. Originele negentiende-eeuwse schelpcamees zijn gezet in een gouden of vermeil bezel met soms een tussengelegd folie. Naoorlogse kunststof camees zitten vaak in verguld basismetaal met een moderne veiligheidssluiting.

De markiezenring — de spitse ovale ring met een gesloten veld, meestal in turkoois-pavé of kleine granaatjes — is een van de meest gereproduceerde vintage vormen. De oorspronkelijke markiezenringen komen uit de negentiende eeuw en zijn met de hand gezet, meestal in een foliezetting.

Nabouw is te herkennen aan de gietkwaliteit van de schacht: origineel handwerk heeft een licht onregelmatige, licht ovale schacht met zichtbare vijlsporen aan de binnenzijde. Modern gegoten reproductie heeft een perfect ronde schacht met machinale binnenkant.

Ten tweede de stenen: originele markiezenringen met turkoois hebben natuurlijk turkoois met een licht netwerk van adertjes en een variabele blauw-groene tint tussen de steentjes. Reproductie gebruikt gereconstitueerd turkoois of geverfd howliet — dan zijn alle steentjes identiek van kleur zonder adertjes.

Ten derde de zetting: originele foliezettingen zijn gesloten aan de achterkant en je kunt niet door de stenen heen kijken. Reproductie heeft vaak open zettingen (moderne pavé) waarbij je licht door de stenen ziet — wat ook betekent dat er géén folie meer achter zit en de kleur dus 'natuurlijk' is in plaats van versterkt.

De stempels op reproducties zijn vaak enkel gehalte-getallen (585 of 750) zonder maker of jaartal. Originele Franse of Belgische markiezenringen dragen een adelaarskop of een lokaal keurmerk plus een meester-mark. Voor de context van de stempels: de keurmerken-hub.

Het woord 'reproductie' klinkt afwijzend, maar dat is het niet. Revival-stukken uit de negentiende eeuw zijn zelf inmiddels antiek en hebben een eigen plek en een eigen prijs. Latere in-stijl stukken (jaren zestig tot heden) zijn legitieme sieraden met eigen ontwerp en eigen ambacht — sommige jaren-zeventig art-deco hommages van erkende Italiaanse en Franse ateliers gaan voor aanzienlijke bedragen over de veilingtafel.

Het probleem is verkeerde voorstelling, niet het stuk zelf. Een eerlijk 'in-stijl' sieraad, correct benoemd als 'in the style of' of 'circa 1970 art deco revival', is een volwaardig product. Hetzelfde stuk verkocht als 'authentiek art deco 1925' is een misleiding. De eerlijkheid over het jaar van maken is wat telt.

Bij aankoop boven één- of tweeduizend euro is een onafhankelijke second opinion — of een gecertificeerd verkoopsrapport — de moeite waard. Bij twijfel: koop niet. Grote internationale veilinghuizen (Sotheby's, Christie's, Bonhams) zijn hierin voorzichtig; ze noteren altijd 'attributed', 'in the style of' of 'circa'. Kleine handel en online marktplaatsen zijn minder streng.

Wettelijk is een reproductie alleen strafbaar wanneer ze bewust als origineel wordt verkocht. Het maken en verkopen van 'in-stijl' werk is legaal en normaal onderdeel van de sieraadindustrie sinds vier generaties.