Is het wat het lijkt?

Bijna elke twijfel over een oud sieraad valt uiteen in drie vragen. Is het metaal wat het lijkt? Zijn de stenen wat ze lijken? En is het stuk gemaakt in de tijd waar de stijl naar verwijst? Deze pijler behandelt die drie vragen in de volgorde waarin een taxateur ze ook stelt, met per stap de tests die je zelf kunt doen en de grens waar zelf kijken ophoudt.

De eerste vraag is meestal de makkelijkste. Massief goud en zilver dragen in Europa vrijwel altijd een gehaltestempel, en dat stempel hoort samen te vallen met kleur, gewicht en slijtagebeeld. Een goudkleurige ketting zonder karaatteken die op de sluiting koperrood doorschijnt, is doublé of verguld — geen fraude, wel een ander verhaal en een andere waarde. Pinchbeck, rolled gold en vermeil zijn eerlijke historische materialen met een eigen verzamelmarkt; het misverstand ontstaat pas als ze als massief worden verkocht.

De tweede vraag is lastiger. Paste, doubletten, foliezetting en synthetische stenen bestaan al veel langer dan de meeste kopers denken: geslepen glas werd in de achttiende eeuw met trots gedragen, en synthetische robijn is er sinds 1902. Belletjes in de steen, een naad in de zijkant, een verdachte perfectie in de kleur, een montuur dat aan de onderkant dichtgezet is — het zijn signalen, geen bewijzen. Ze wijzen aan waar nader onderzoek loont.

De derde vraag gaat over tijd. Een stuk kan volledig echt goud met echte stenen zijn en toch vijftig jaar jonger dan de stijl suggereert. Revival- en reproductieperiodes hebben art nouveau, art deco en victoriaanse vormen keer op keer opnieuw gemaakt. Daar helpt geen materiaaltest, maar constructie: het type sluiting, de vorm van de scharnier, gietnaden, laserlassen, en of het slijpsel van de stenen past bij de veronderstelde periode. Een briljant in een 'victoriaanse' ring is een tegenspraak; een roos- of oldmine-slijpsel niet.

Alle gidsen hieronder geven indicaties, geen certificeringen. Bij een vermoeden van waarde geldt onveranderd: laat het stuk beoordelen door een beëdigd taxateur of laat de steen certificeren door een gemmologisch lab. Dat kost iets, en het is bijna altijd goedkoper dan de vergissing die het voorkomt.