Murrle Bennett & Co.: Pforzheim en Londen

Door de redactie · Vakinhoudelijk getoetst · Bijgewerkt juli 2026

In de Duitse Schmuckstadt Pforzheim draait aan het eind van de negentiende eeuw een sieradenindustrie op volle kracht. Machines rollen goud, persen zetten reliëfs in dun blad, en tientallen ateliers produceren voor een Europese middenklasse die zich Jugendstil wil kunnen veroorloven. Een van die producties reist bijna volledig naar Londen, waar een handelspartner de stukken onder een gedeelde firmanaam in Britse hallmarks laat zetten en aan de Britse markt verkoopt. Zo ontstaat een merk dat in Duitsland wordt gemaakt en in Groot-Brittannië wordt afgezet, met een monogram dat op de achterkant van broches en hangers in duizenden Nederlandse laden terug te vinden is.

Murrle Bennett & Co. (1896–1916) is een van de meest interessante hoofdstukken uit de Europese Jugendstil-sieradenkunst. De firma is een samenwerking tussen de in Pforzheim geboren Ernst Mürrle en de Britse Bennett, met productie in Pforzheim en verkoop vanuit Londen. Het huis maakt Jugendstil (de Duits-Oostenrijkse variant van art nouveau) toegankelijk voor de brede middenklasse en levert daarmee een substantieel deel van de sieraden die in deze periode in Noord-Europa (en ook in Nederland) worden gekocht. Deze gids beschrijft het idioom en de herkenning op patroonniveau.

In de Duitse Schmuckstadt Pforzheim draait aan het eind van de negentiende eeuw een sieradenindustrie op volle kracht.

Murrle Bennett & Co.

Leven en atelier

De firma wordt in 1896 in Londen geregistreerd door Ernst Mürrle (geboren in Pforzheim) en zijn Britse partner met de naam Bennett. Productie vindt hoofdzakelijk plaats in Pforzheim, in samenwerking met bestaande Duitse ateliers waaronder een lange periode Theodor Fahrner (zie onze merkgids Theodor Fahrner, waar dezelfde industriële logica en veel overlappende ontwerpvormen aan bod komen). De stukken worden in Londen geïmporteerd, van Britse hallmarks voorzien en via het eigen verkoopkanaal aan de Britse markt aangeboden.

In 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, wordt de firma onder de druk van anti-Duitse sentimenten in Groot-Brittannië ontbonden. Wat daarna onder een verwante naam verhandeld is, valt buiten het historische oeuvre van het merk. De relatief korte productietijd (twintig jaar) plus de industriële schaal maken dat er veel is bewaard, maar dat de betere stukken tussen de gangbare productie duidelijk uitspringen.

Voor de Nederlandse handel is dit merk om historische redenen relatief prominent aanwezig: Nederland lag geografisch en handelspolitiek tussen Pforzheim en Londen, en veel van de productie is via Duitse en Britse routes op de Nederlandse markt terechtgekomen. In taxaties en nalatenschappen komt de firma daardoor vaker voor dan haar bekendheid onder algemene publiek doet vermoeden.

De stijl herkennen

Het werk is expliciet Jugendstil: geometrisch aangezet, met plantvormen die in strakke lijnkaders zijn gevat, en met een voorkeur voor Keltisch aandoende knoopmotieven en gestileerde bloem- en bladwerk. In vergelijking met Franse art nouveau is het idioom rustiger en minder theatraal; in vergelijking met de Britse Cymric-lijn van Liberty is het commerciëler van uitvoering.

Materialen: overwegend zilver, minder vaak 9- of 15-karaats goud (typische Britse gehaltes), met halfedelstenen (turkoois, opaal, chrysopraas, matrix-turkoois) en soms email in gedempte tinten. Broches, hangers en riemgespen zijn de courante categorieën; ringen en colliers komen minder vaak voor.

In vergelijking met verwante Pforzheimse producties (zoals Theodor Fahrner) is Murrle Bennett iets soberder in decoratie en met een sterker Brits accent in materiaalkeuze (bijvoorbeeld 9-karaats goud, dat op het continent minder gangbaar is). Voor de bredere stijlcontext verwijzen we naar onze stijlgids art nouveau.

Het werk is expliciet Jugendstil: geometrisch aangezet, met plantvormen die in strakke lijnkaders zijn gevat, en met een voorkeur voor Keltisch aandoende knoopmotieven en gestileerde bloem- en bladwerk.

Murrle Bennett & Co. — stijl

Jugendstil hanger met opaal op flessengroen fluweel — sfeerbeeld, geen determinatievoorbeeld. — Sfeerbeeld — atelier-impressie

Bekende stukken

Van dit merk is een grote productie bewaard; onderstaand een globale beschrijving van typen die in Nederlandse en Britse verzamelingen telkens terugkeren.

Zilveren broche met Keltische knoop en turkoois

Rechthoekige of ronde broche in zilver met een gedreven of gegoten knoopcompositie en een centrale turkoois of chrysopraas. Het type dat het merk in Nederlandse verzamelingen het vaakst representeert.
Hanger in 9- of 15-karaats goud met opaal

Kleine hangers in Brits goud met een enkele opaal of parel in een asymmetrische compositie. Herkenbaar aan de combinatie van Duits ontwerp met Britse hallmarks.
Riemgesp en ceintuurstuk

Zilveren riemgespen in dezelfde vormentaal, vaak als tweedelig stuk met haak en oog. Een geliefd genre in de Jugendstil, functioneel als accessoire en tegelijk drager van stijl.
Broche met plantstilering en emailaccent

Meer bewerkte broches waarin een gestileerde tulp of iris met gedempt email is uitgevoerd. Deze categorie is schaarser en gewilder dan de gangbare knoop-broches.

Naslag — toeschrijving

Signatuur en toeschrijving

Werk van dit merk draagt in de regel het monogram MB&Co (Murrle Bennett & Co.) plus de Britse hallmarks (leeuw voor Sterling, stadsmerk en jaarletter), of, bij gouden werk, het karaatgetal met het gebruikelijke Britse merkstel. Het monogram staat op de achterkant of aan de rand; bij gouden stukken kan de signatuur klein zijn en soms deels versleten.

Toeschrijving is doorgaans eenduidig zodra het monogram aanwezig is. Wat kan verwarren: verwante Duitse ateliers uit dezelfde periode (met name Theodor Fahrner) werken in vergelijkbare vormentaal, en zonder signatuur is stilistische toeschrijving alleen tot "Pforzheimse Jugendstil" verantwoord. De merkgids Theodor Fahrner geeft daarvoor de tegenhanger.

Verzamelen en waarde

De verzamelmarkt voor dit merk is stabiel en internationaal, met een duidelijk prijsonderscheid tussen gangbare zilveren broches (in de honderden euro's) en de betere gouden of geëmailleerde stukken (die richting duizend en, voor uitzonderlijke exemplaren, verder kunnen lopen). Complete sets (broche plus hanger uit dezelfde ontwerplijn) zijn zeldzaam en worden apart gewaardeerd.

Voor deze categorie zijn Britse en Nederlandse veilinghuizen en gespecialiseerde Jugendstil-handelaren de logische kanalen. Bij verkoop loont het om de Britse hallmarks scherp te fotograferen; jaarletter en stadsmerk geven vaak een gerichter datering dan een stijlargument.

→ Merkgids: Theodor Fahrner

Veelgestelde vragen

Wat lezers vaak vragen

Is dit een Duits of een Brits merk?

Beide. Productie in Pforzheim, verkoop en hallmarking in Londen. Voor de vintage-markt telt het meestal als een Duits-Brits merk uit de Jugendstil.

Waarom komt dit werk vaak in Nederlandse laden voor?

Nederland lag geografisch en handelspolitiek tussen Pforzheim en Londen. Veel productie is via Duitse en Britse handelsroutes op de Nederlandse markt terechtgekomen, waardoor het merk in nalatenschappen relatief vaak opduikt.

Wat is het verschil met Theodor Fahrner?

Beide zijn Pforzheimse Jugendstil-producties met veel stijlovereenkomst; Murrle Bennett werd via Londen aan de Britse markt verkocht, Fahrner richtte zich breder op continentaal Europa. Voor de details verwijzen we naar onze aparte merkgids.

Hoe herken ik het monogram?

Als "MB&Co" (of een variant met puntjes) in een kleine cartouche, meestal op de achterkant van een broche of langs de sluiting. Bij Britse zilveren stukken hoort daar het volledige Britse hallmark-stel bij.

Verder lezen

Wil je weten wat je in handen hebt?

Twijfel je of een stuk uit dit atelier komt — of gewoon wat je precies in handen hebt? Stuur foto's; een specialist bekijkt het en adviseert binnen twee werkdagen over een logische vervolgroute.

Vraag gratis advies

Onafhankelijk advies over wat je hebt en je opties — geen verkoopvoorstel, geen officiële taxatie.

Andere makersgidsen

Voorschoten · Zeist · Zoetermeer

Van Kempen & Begeer

Amsterdam · Kalverstraat

Bonebakker

Amsterdamse School · Nieuwe Kunst

Frans Zwollo

Parijs · 1890–1930

René Lalique

Sint-Petersburg · voor 1917